Riel

Riel is een dorp in de gemeente Goirle, ten zuiden van Tilburg in de provincie Noord-Brabant. Het dorp behoorde tot 1997 bij de gemeente Alphen en Riel. Sindsdien behoort Alphen bij de gemeente Alphen-Chaam en Riel bij de gemeente Goirle. In het oosten grenst het dorp aan het beekdal van de Donge. Aan de westkant van Riel loopt het voormalige Bels Lijntje.

Topografische kaart van de gemeente Goirle, per dec. 2013.
Topografische kaart van de gemeente Goirle, per dec. 2013.

Ten zuiden en oosten van Riel liggen uitgestrekte natuurgebieden, zoals de Regte Heide, het Riels Laag en Landgoed het Riels Hoefke). Omdat het beekdal van de Leij hier een uitgestrekt heide- en zandstuifgebied doorsnijdt, treft men er voor Nederlandse begrippen grote hoogteverschillen aan.

Ten westen van Riel ligt de Riels Heide, die geheel ontgonnen is. In het oosten ligt de kom van Goirle, en ten noorden van Riel liggen de kom van Tilburg en het natuurgebied Kaaistoep.

Ligging

Dichtstbijzijnde grote steden zijn Tilburg, Turnhout (via N12), Breda (via A58), Eindhoven (via A58).

Meer over Riel

Op deze website treft u onder de kop Riel een scala aan informatie aan over het dorp Riel. Van de oudheid tot aan de kunstwerken van vandaag en van de monumenten in het dorp tot de natuurgebieden.

Riel in vogelvlucht                                             

De plaatsnaam Riel komt voor het eerst voor in 1392. Er was zeker eerder wel tijdelijke bewoning, dankzij de sappige grasvelden langs de boorden van de Oude Leij of bovenloop van de Donge, die aan de oostkant van Riel stroomt. Daar getuigen de talrijke bodemvondsten van, zowel urnen als Romeinse munten zijn er gevonden. Toch was Riel als dorp een laatbloeier en bleef het lang klein met zo’n 240 inwoners in 1450. Riel kreeg wel een eigen kapel in 1444, die zelfs mocht uitgroeien tot parochiekerk in 1519 met St. Antonius als patroonheilige. Kerkelijk hoorde Riel aanvankelijk bij Alphen, decanaat Hoogstraten, en altijd bij West-Brabant. Burgerlijk niet: Riel vormde met Hilvarenbeek, Diessen en Westelbeers de Heerlijkheid Hilvarenbeek, waar het dan 3/28 deel van uitmaakte, en dus niet veel te vertellen had. Riel behoorde burgerlijk dus tot de Meierij van ’s-Hertogenbosch en dat is Oost-Brabant! Dat duurde wel tot aan 1810. Toen pas werd de gemeente Alphen en Riel gevormd,  onder Napoleon Bonaparte (hij hield van natuurlijke grenzen), en werd Riel een deel van de Baronie van Breda….

Een molen kwam ook laat in Riel: pas in 1652 werd de standerdmolen op de Ronde Akkers opgericht. Riel bestond eeuwenlang uit een 40-tal boerderijtjes rond de bolle akkers. In de 19e eeuw werkten er wel een zestiental thuiswevers, en nog wat later kwam er een tiental kleine leerlooierijtjes, die nog met gemalen eikenschors looiden. Een aantal ging trouwens ook na 1920 door met chemisch looien (o.a. met chroomzouten) tot de laatste looierij van J. van Gorp in 1983 het loodje legde! In het straatbeeld van Riel zie je nu nog een paar van die fraaie oude leerlooierijen! En toen in 1902 de stoomzuivelfabriek St. Antonius coöperatief werd opgericht, verscheen er zelfs een hoge fabrieksschoorsteen aan de horizon van Riel, totdat ook die werd afgebroken in 1961.

Een dorp als Riel was lang zelfvoorzienend, maar echt ontsloten werd het pas in 1867 door de aanleg van het Bels Lijntje, de spoorlijn van Turnhout naar Tilburg, die tot 1934 ook personenvervoer kende, en tot 1974 goederenvervoer. Nu is het een recreatief fietspad, dat erg gewild is bij dagjesmensen die eens naar Baarle-Nassau/Hertog of naar Turnhout willen fietsen of naar Tilburg! Verharde wegen naar Tilburg (1880), Alphen (1894) en Goirle (1898) haalden Riel echt uit haar isolement. Zodoende kon Riel pas tegen 1900 echt doorbreken: het kreeg een grote kerk in 1897, en het verenigingsleven kon opbloeien na 1920, wel volgens de katholieke traditie natuurlijk. En hoewel voetbalclub Riel pas in 1938 opgericht werd en de fanfare/harmonie Muziek en Vriendschap pas in 1945, spelen beide wel een aardige partij mee in het regionale speelveld, nog steeds!

Het dorp Riel is nu meer een forensendorp geworden met 2400 inwoners, waar het rustig wonen is in de nabijheid van de grote stad. De verwachting is dat Riel over 10 jaar wellicht nog vijf grote boerderijen heeft, en een flink aantal bedrijven in de voorzieningenindustrie en  in de recreatie, met voldoende eigen winkels en speciaalzaken in de onmiddellijke nabijheid. Het koopcentrum De Boerenschuur is daarvan een goed voorbeeld! Riel is nu een flink en nog steeds herkenbaar dorp, met een prachtige lintbebouwing, een gezond verenigingsleven, zowel cultureel (cultureel centrum De Leybron) als op sportief gebied (sportpark De Krim). Riel koestert ook zijn groene parels: de Leikant, het Riels Laag langs de Oude Leij, en het Riels Hoefke als toegang naar de grote Regte Heide. Uren kunt u er zich verpozen, genieten van de natuur, zitten staren naar die wonderlijke grafheuvels of wandelen langs het enige Rielse grot/kapelletje bij het Riels Hoefke, geheel gemaakt van Rielse keien, die nog elk jaar opkomen op de Rielse akkers, als overblijfselen van de brede Maasarm die de Oude Leij ooit was in de late IJstijden…

U komt nog tijd tekort… Het is genieten in Riel:

  • Fietsen langs de Spaanse Hoek (waar in de 17e eeuw de Spaanse legers lagen te loeren op de stad Breda) en de Gilzerbaan, genietend van een prachtig weids uitzicht over de Ronde Akkers, met daarachter het dorp Riel, dat zich aanvlijt tegen de Oude Leij.
  • Loop eens langs de poëtische poosplaatsen met beletterde zwerfkeien in het Riels Laag, aan beide zijden van de Oude Leij tussen de Aesvoortsedijk en de Leeuwerkeneik. Je komt er vanzelf tot rust…
  • Wandelen op het Riels Hoefke, naar de Hoevens onder Alphen/Goirle, landgoed Ooijevaarsnest of de andere kant op naar de gerestaureerde grafheuvels op de Regte Heide (ca. 1800 voor Chr). Of vanaf de Leeuwerkeneik over de houten knuppelbrug naar de Goirlese bossen, aangelegd als “werkverschaffing” in de jaren ’30 van de vorige eeuw.
  • Voor geïnteresseerden in de archeologie is een bezoek aan het Streekmuseum in Alphen (in het voormalig Protestants kapelletje van 1821) een openbaring; prachtige vondsten uit de Brons- en IJzertijd en de Merovingische periode (500-600 n.Chr.) zullen u verrassen.
  • Loop eens een Ommetje van Riel langs de randen van het dorp, en langs landgoed De Leikant met tussendoor een terrasje in Riel zelf…
  • Ga eens kijken bij het Erfgoeddepot Riel op het terrein van de oude melkfabriek, net vóór het Bels Lijntje. Met name kleinkinderen vergapen zich aan al die oude spulletjes!

Tussen Alphen, Riel en Gilze ligt de recreatieplas Het Zand, midden in de bossen bij Alphen, ideaal voor dagrecreatie op een zomerse dag, met voldoende parkeergelegenheid.